Wat is het imposter syndroom (en waarom hebben vooral slimme ondernemers er last van)?
Je boekt succes, je klanten zijn hartstikke tevreden, en toch knaagt er iets. Het gevoel dat je elk moment door de mand kunt vallen. Dat mensen erachter komen dat je eigenlijk ‘maar wat doet’. Dat je het helemaal niet zo goed weet en vals speelt. Je denkt dat je succes het gevolg is van geluk, toeval of het hebben van een gunfactor en gelooft niet dat jouw harde werken, ervaring, kennis en kunde tot dit resultaat hebben geleid.
Mijn ervaring met meneer imposter lezen?
Is dingen opzoeken via Google valsspelen? Ontdek hoe meneer Imposter mij soms dwarszit, en waarom ik denk dat flexibele kennis juist mijn kracht is en ik daar gewoon voor betaald mag worden.
Inhoudsopgave
Imposter syndroom of beter fenomeen?
Dit gevoel heft een naam: het imposter syndroom, in de literatuur ook wel aangeduid als het Impostor Pheomenon [1]. Het is geen psychische stoornis die je kunt vinden in de DSM-5, maar wordt aangeduid als een hardnekkig, diep geworteld psychologisch patroon. Het impostor syndroom zorgt ervoor dat succesvolle mensen ondanks hun expertise geloven dat ze hun omgeving misleiden, wat ervoor zorgt dat prestaties worden toegeschreven aan bijvoorbeeld geluk of toeval in plaats van aan eigen capaciteiten.
Voor neurodivergente ondernemers versterkt dit fenomeen de druk door perfectionisme, een vicieuze cirkel van overwerken en het niet kunnen accepteren van complimenten.
Als jij hier last van hebt: je bent zeker niet de enige met deze ‘klachten’. Uit een onderzoek van Korn Ferry blijkt dat 71% van de Amerikaanse CEO’s en 65% van de senior executive symptomen van het imposter syndroom ervaren. Ander onderzoek toont aan dat zo’n 58% tot 71% van de bevraagde ondernemers en leiders regelmatig twijfelen aan hun eigen succes.
Even terzijde: Ik moet zeggen dat ik ‘Imposter Fenomeen’ beter vind passen dan ‘Imposter Syndroom’. In de volksmond wordt het hebben van een syndroom (vaak) gelijkgesteld met het hebben van een ziekte. Dat is in dit geval onjuist. Je bent niet ziek, je ervaart een verzameling aan klachten (misschien wel een gevolg van een aantal eigenschappen) die ongemak geven. Een fenomeen: een waarneembare gebeurtenis of iets bijzonders dat zich voordoet, vind ik persoonlijk meer gepast. Het dekt de lading, maar maakt het niet onnodig ‘zwaar’.
De kenmerken: Hoe ziet dat er uit in je werkdag?
Hoewel het fenomeen zich bij iedereen anders manifesteert, zijn de patronen in de praktijk heel herkenbaar:
Complimenten en successen wegschuiven: Als een project een groot succes is, geef je direct de credits aan iets of iemand anders. Je denkt al snel: "Ik had gewoon geluk" of "De klant wist zelf al precies wat hij wilde, ik deed bijna niks". Je weigert te geloven dat jouw eigen denkkracht het resultaat heeft neergezet.
De constante angst om 'door de mand te vallen': Er is een chronische, onderhuidse spanning dat een klant of collega er vandaag achter komt dat je 'eigenlijk helemaal niet zo slim of ervaren bent'. Je leeft alsof je elk moment ontmaskerd kunt worden. Dit had ik heel sterk toen ik nog mijn illustraties bedrijf had. Ik maakte lijntekeningen, baby's, gezinnen etc. En wat ik constant maar dacht: ik teken het niet echt, ik doe alleen maar na tekenen.
Vastlopen in perfectionisme of juist uitstelgedrag: Om te compenseren voor je vermeende incompetentie, schiet je brein in de stress. Je gaat ofwel bizar hard werken en details tot in het oneindige perfectioneren (extreme overvoorbereiding (check die herhalende overtreffende trap), of je stelt de taak juist heel lang uit omdat je bang bent dat het resultaat tegenvalt.
De lat onrealistisch hoog leggen: Goed is voor jou nooit goed genoeg. Als je ergens een minuscuul foutje maakt, zie je dat in je hoofd direct als het ultieme, onomstotelijke bewijs dat je er werkelijk helemaal niks van kunt.
Van alle professionals
ervaart op een bepaald punt in hun carrière het imposter fenomeen, zo blijkt uit breed onafhankelijk onderzoek onder werknemers en ondernemers wereldwijd dat is gepubliceerd via Speakwise.
Van de vrouwelijke executives
en topfunctionarissen kampt met diepe zelftwijfel over hun kwalificaties, wat naar voren kwam uit een grootschalig leiderschapsonderzoek van KPMG
Van de vrouwelijke ondernemers
geeft aan dat extreme zelftwijfel hen er op dit moment actief van weerhoudt om hun bedrijf verder te laten groeien, volgens recent mkb-onderzoek van HSBC UK.
Waarom juíst snelle denkers en creatieve ondernemers vaak de klos zijn
Het voelt misschien alsof dit syndroom een teken is van onzekerheid of een gebrek aan kennis. Maar de psychologische realiteit is precies andersom: het imposter fenomeen komt juist het meeste voor onder hoogopgeleide, slimme, creatieve en neurodivergente mensen.
Hoe kan dat? Hoe meer je weet en hoe sneller jouw brein werkt, hoe beter je overzicht hebt over het grotere geheel. Je bent je pijnlijk bewust van wat je allemaal nog niet weet. Dit fenomeen staat in de psychologie bekend als het Dunning-Krugereffect: mensen met minder kennis overschatten zichzelf vaak enorm, terwijl experts hun eigen capaciteiten juist gigantisch onderschatten.
Als snelle denker leg je de lat voor jezelf standaard op het niveau 'perfect'. Alles daaronder voelt voor jouw brein als falen. Bovendien: omdat veel taken jou door je snelle denkvermogen makkelijk afgaan, ga je ervan uit dat het voor een ander ook niks voorstelt. Je praat de economische waarde van je eigen werk simpelweg onder de tafel.
Bij ondernemers met ADHD, ASS of HB speelt daarnaast 'maskeren' (social camouflaging) een grote rol. Omdat je gewend bent om je workflows of sociale interacties constant cognitief aan te passen aan de buitenwereld, internaliseer (het eigen maken van) je onbewust het gevoel dat je een rol speelt. Succes voelt dan niet als een prestatie, maar als het bewijs dat je de boel succesvol hebt misleid.
"Hoogbegaafde en neurodivergente individuen zijn door hun uitzonderlijke metacognitie in staat om hun eigen denkprocessen constant te analyseren en te corrigeren om zich aan te passen aan hun omgeving. De ironie is dat precies dit vermogen tot diepe zelfreflectie en 'social camouflaging' er ook voor zorgt dat zij hun eigen successen diskwalificeren; ze raken ervan overtuigd dat hun prestaties een knappe acteerprestatie zijn in plaats van het logische gevolg van hun talent."
— Dr. Valerie Young, internationaal expert en auteur op het gebied van het imposter fenomeen
Wat kun je eraan doen?
Je komt er niet zomaar vanaf met een paar affirmaties voor de spiegel. Als je die zoekt ben je bij mij ook niet op het juiste adres. Hoewel ik heus wel de mogelijkheden en/of het nut ervan in kan zien zit dit niet in mijn toolbox die ik met je wil delen.
Het vraagt om het trainen en herstructureren van je gedachten:
Scheid gevoel van feiten: Het gevoel dat je niks kunt, is een emotie, geen feit. Kijk naar de harde data: je omzet, de tevreden appjes van klanten, de projecten die je succesvol hebt afgerond. Dat is de realiteit.
Accepteer dat 'on the job' leren normaal is: Niemand weet alles. De beste ondernemers en VA's zijn niet degenen met alle antwoorden in hun hoofd, maar degenen die verdomd goed zijn in het vinden van de oplossing (hoe dat er in de praktijk uitziet, lees je in mijn persoonlijke blog: Waarom je dingen opzoeken op internet geen valsspelen is).
Praat erover: Het imposter fenomeen overleeft alleen in de anonimiteit van je eigen hoofd. Zodra je het uitspreekt naar andere ondernemers, zul je merken dat bijna iedereen dit herkent.
Kom je tijd tekort en wil je taken uit handen geven?
Stuur me gerust een mailtje of laten we even kletsen om te kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen.
Denk je nu nog steeds dat je een oplichter bent?
Onthoud één ding: echte oplichters en prutsers hebben géén last van het imposter fenomeen. Die twijfelen namelijk nooit aan zichzelf. Het feit dat jij dit voelt, is juist het bewijs dat je ontzettend veel geeft om de kwaliteit van je werk, diep nadenkt en je klanten de allerbeste operationele resultaten en structuur wilt leveren.
Bronnen & Literatuur
Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice, 15(3), 241-247. Dit originele onderzoek is in te zien via de database van Dr. Pauline Rose Clance.
Korn Ferry Institute (2024). Workforce 2024 Global Insights Report: CEO & Executive Confidence Insights. Het volledige onderzoek naar executive prestaties en twijfel lees je op Korn Ferry.
Harvard Graduate School of Arts and Sciences. Imposter Syndrome: Understanding the Internal Experience of Intellectual Phoniness. Gedocumenteerd en toegankelijk via Harvard GSAS News.
Taylor & Francis Online / Educational Psychology (2025). Feeling Like a Fraud: Exploring How the Impostor Phenomenon Manifests in Neurotypical and Neurodivergent Students. Gepubliceerd in Educational Psychology Research.
Psychology Today (2025). Why Neurodivergent Women and Professionals Struggle With Impostor Feelings and Social Camouflaging. Geanalyseerd via Psychology Today / Divergent Minds.
Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121-1134. Te raadplegen via de National Library of Medicine / PubMed.
The Decision Lab (2024). The Dunning-Kruger Effect: Why we overestimate our competence. Psychologische analyse via The Decision Lab.
Young, V. (2011). The Secret Thoughts of Successful Women: Why Capable People Suffer from the Impostor Syndrome and How to Thrive in Spite of It. Inzichten en trainingen over metacognitie en perfectionisme zijn te vinden op het Impostor Syndrome Institute.
Opmerkingen